journal article
Dec 20, 2021
Sakarya’da Tespit Edilen Geleneksel El Sanatları ve Ustaları
Abstract
İnsan, yaradılışından itibaren hayatını idame ettirmek amacı ile doğada bulduğu hammaddeleri şekillendirerek çeşitli araç gereçler ortaya koymuştur. Önceleri acemice ortaya konan ürünler, artan deneyimler ile birlikte yetenekli ustaların ellerinde daha kullanışlı hale gelmiştir. İlerleyen süreçte neredeyse her bir ürün için farklı teknikler uygulanmaya başlanmış ve bunun sonucunda çeşitli el sanatı kolları doğmuştur. Geleneksel kültürün maddi yansımaları olan el sanatları, herhangi bir şekli olmayan ağaç, maden, deri, toprak, hayvansal ve bitkisel lif gibi malzemelerin çeşitli araçlar yardımı ile elde şekillendirilmesi sonucunda ortaya konan eserlerden meydana gelir. Usta çırak ilişkisine dayalı olarak yapılan bu üretimlerde kullanılan yöntemler ve araç gereçler, nesilden nesle aktarılarak gelenekselleşmiş ve günümüze ulaşmıştır. İnsanların çeşitli ihtiyaçlarına cevap veren ve yaşamlarını kolaylaştıran bu eserler, kişilerin zevk, beğeni ve duygularını yansıtmalarının yanı sıra yapıldıkları dönemin yaşam biçimlerinden de izler taşır. Geleneksel Türk sanatları, asırlardır kullanılan üretim teknikleri ile sınırlı sayıda kültür taşıyıcısı tarafından sürdürülmeye çalışılmaktadır. Kültürel miras kapsamında değerlendirilen el sanatları arasında; demircilik, hallaçlık, hasırcılık, sepetçilik, keçecilik, dokumacılık, saraçlık, çömlekçilik vb. alanlar yer almaktadır. Köklü mazisinde pek çok el sanatını ve ustayı barındıran, hatta az da olsa barındırmaya devam eden Anadolu topraklarındaki önemli yerleşim alanlarından biri olan Sakarya ve yöresinde de bu sanatlarla karşılaşmak mümkündür. Çalışmanın amacı, Sakarya’nın kültürel miras unsurları arasında yer alan el sanatlarını belgelemek ve tanıtmaktır. Bu kapsamda, Sakarya ve çevresinde alan araştırmaları yapılmış, tespit edilen örneklerin fotoğrafları çekilerek kayıt altına alınmıştır. Ustalarla röportajlar yapılarak bilgi fişlerinin doldurulması izlenen yöntemi oluşturmaktadır. Araştırma sonucunda Sakarya’nın kültürel miras değerleri arasında yer alan el sanatlarının, kaybolmaya başladığı görülmüştür.
Topics
No keywords indexed for this article. Browse by subject →
References
55
[1]
Anonim (2012). İllere Göre Geleneksel El Sanatlarımız, Ankara: MEB Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü Yayınları.
[2]
Akbil, F. P. (1970). Türk El Sanatlarından Örnekler, İstanbul: Akademi Yayınları.
[3]
Arlı, M.–Ilgaz, F. (1992). Türk El Sanatları Atlası Üzerine Yöntem ve Öneriler, IV. Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongre Bildirileri, Ankara: Feryal Matbaası, 23-27.
[4]
Aytaç, Ç. (1982). El Dokumacılığı, İstanbul: MEB Yayınları.
[5]
Barışta, H. Ö. (1998). Türk El Sanatları, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
[6]
Basat, E. M. (2013). Somut ve Somut Olmayan Kültürel Mirası Birlikte Koruyabilmek [Elektronik Sürüm], Milli Folklor, 100, 61-71.
[7]
Bozer, R. (2015). Ahşap Sanatı. A. Y. Ocak, A. U. Peker, K. Bilici (ed.), Anadolu Selçuklu ve Beylikler Dönemi Uygarlığı 2, 533-541, Ankara: Kültür ve Turizm B. Yay.
[8]
Bozkurt, H.-Özkoca, B. (2013). Çorum-İskilipli Sepetçi Memiş Elmalı Yaşamı ve İşleri, Uluslararası Geleneksel El Sanatı Ustaları Sempozyumu, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları,297-308.
[9]
Çavuş, A. (2014). Kültürel Miras Kaynağı Olarak Köprübaşı İlçesinde (Trabzon) Geleneksel Tahta Kaşık Üretimi [Elektronik], Marmara Coğrafya Dergisi, 29, 423-433.
10.14781/mcd.25288
[10]
Çoruhlu, T. (2005). Sakarya İli’nde Türk El Sanatları, Sakarya İli Tarihi, (C. 2, 1097-1110) Sakarya: Sakarya Üniversitesi Rektörlüğü Yayınları.
[11]
Çoruhlu, T. (2006). Kaynarca Dokumaları, Irmak Kültür- Sanat Dergisi, 70, 110-115.
[12]
Deniz, B. (2000). Türk Dünyasında Halı ve Düz Dokuma Yaygılar, Ankara: AKM Yayınları.
[13]
Denny, W.B. (1979). Oriental Rugs, New York: Cooper Hewitt Museum Pub.
[14]
Duman, M. (2007). Geleneksel Türk Yorgancılık Sanatı, İstanbul: Heyomola Yayınları.
[15]
Erdoğan, M. (2004). Mesh, İslam Ansiklopedisi, (C. 29, 301-303) Ankara: TDV Yay.
[16]
Eriş, M. (2013). Sakarya (81 İlde Kültür ve Şehir), İstanbul: Sakarya Valiliği Yayınları.
[17]
Eroğlu, E.– Köktan Y. (2013). Geleneksel Türk El Sanatlarından Çömlekçilik (Sakarya Örneği) [Elektronik Sürüm], Akademik Bakış Dergisi, 36, 1-14.
[18]
Fidan, S. (2017). Gaziantep’te Zanaatlar: Semercilik, Çulculuk, Palancılık [Elektronik Sürüm], Gaziantep University Journal Of Social Sciences, 16(2), 580-593.
10.21547/jss.299201
[19]
Genç, M. (2014). Başbakanlık Osmanlı Arşiv Belgelerinde Kökboya ve Cehri ile İlgili Bazı Kayıtlar, Art-e Sanat Dergisi, 7(13), 174-212.
10.21602/sgsfsd.53832
[20]
Genç, M. (2017). Sakarya Çevresi Doğal Boya Madde Kaynakları ve Boyahaneler, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 26(1), 100-119.
[21]
Hatipoğlu, O. (2013). Ahlât Baston Ustası Refa Gökbulak, Uluslararası Geleneksel El Sanatı Ustaları Sempozyumu, Ankara: AKM Yayınları, 563-574.
[22]
Hürmüzlü, B. (Ed.) (2019). Isparta’nın Somut Olmayan Kültürel Mirası, Ankara: Süleyman Demirel Üniversitesi Yayınları.
[23]
Kar, H. (1995). Yorgan Modelleri Kataloğu, Adapazarı.
[24]
Karahan, R. (1998) Konya Ereğli Yöresinde Begdik Adıyla Bilinen Bir Grup Türk Kilimi, Türk Soylu Halkların Halı, Kilim ve Cicim Sanatı Uluslararası Bilgi Şöleni Bildirileri (27-31 Mayıs 1996/Kayseri), Ankara: AKM Yayınları, 161-173.
[25]
Kırzıoğlu, N. G. (1994). Eşme Kilimleri, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
[26]
Kunduracı, O. (1997). Akseki İlçesi Bademli Köyü Kaşıkçılığı [Elektronik Sürüm], Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 4, 109-123.
[27]
Mülayim S. (2011). Sanata Giriş, İstanbul: Bilim Teknik Yayınları.
[28]
Nas, E.-Karaman G. (2013) Çorum Osmancık’ta Bir Çömlek Ustası: Hacı Ömer Tunç, Uluslararası Geleneksel El Sanatı Ustaları Sempozyumu, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, 683-696.
[29]
Oğuz, M. Öcal (2005). Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi [Elektronik Sürüm] Milli Folklor, 65, 163-171.
[30]
Oğuz, M. Öcal (2013). Terim Olarak Somut Olmayan Kültürel Miras [Elektronik Sürüm] Milli Folklor, 100, 5-13.
[31]
Oğuz, M. Öcal (Ed.) (2008). Türkiye’nin Somut Olmayan Kültürel Mirası, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
[32]
Ögel, B. (1978). Türk Kültür Tarihine Giriş (Türklerde Ev Kültürü), Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
[33]
Özbel, K. (1945). El Sanatları I Anadolu Çorapları, Ankara: CHP Halk Evleri Bürosu Yay.
[34]
Öztürk, İ. (2005). Türk El Sanatlarının Günümüzdeki Durumu (Tarihçe, Sorunlar, Öneriler), Sanat Dergisi: Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi, 7, 65-75.
[35]
Öztürk, İ.-Öztürk, G. (2019). Taraklı Bez Dokumacılığı ve Günümüze Dönük Bazı Tespitler, Uluslararası Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma Dergisi, 6(36), 1041-1050.
10.26450/jshsr.1178
[36]
Parlatır, İ. ve dğr. (1998). Türkçe Sözlük, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
[37]
Sağır, A.-Kurtkara, S. (2020). Evden Atölyeye, Atölyeden Fabrikaya Etnografik Bir Çalışma: Devrek Baston Örneği [Elektronik Sürüm], Akademik İncelemeler Dergisi, 15(1), 187-216.
10.17550/akademikincelemeler.700444
[38]
Sakarya Muhtarlar Derneği (2004). A’dan Z’ye Sakarya, İstanbul: Tempo Yayınevi.
[39]
Sarı, H. K. (2013). Buldan’lı Semerci Süleyman Damgacı, Uluslararası Geleneksel El Sanatı Ustaları Sempozyumu, Ankara: AKM Yayınları, 817-834.
[40]
Selvi, H. (2005). II. Meşrutiyet Döneminde Adapazarı ve Çevresi (1908-1918), Sakarya İli Tarihi, (C. I, 449-496).
[41]
Şahin, Z. K. (2013). İncesu’da(Kayseri) Semer Ustası: Kürtüncü Yusuf Kocataş, Uluslararası Geleneksel El Sanatı Ustaları Sempozyumu, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, 787-799.
[42]
Tağı, S. Ö.- Öztürk, İ. (2020). Kaynarca(Sakarya) Şeyhtımarı Konak Köyü Kilimleri, Arış, 17, 120-139.
10.34242/akmbaris.2020.143
[43]
Taşdelen, M. (2005). Sakarya’nın Sosyal ve İktisadi Yapısı Üzerine, Sakarya İli Tarihi, (C. II, 833-846).
[44]
Teke, T.- Çalışkan, Ş. S. E. (2018). Geçmişten Günümüze Devrek’te Bastonculuk Geleneği, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(56), 95-100.
10.17719/jisr.20185638981
[45]
Tezcan, V.- Genç, M. (2015). Gelenek ve Yenilik Kavramlarının Felsefi Tartışması Ekseninde Geleneksel Türk Sanatlarını Yeniden Düşünmek, Kalemişi Dergisi, 3(6), 135-156.
[46]
Tuncel, M. (2005). Adapazarı Yöresinin Coğrafyası, Sakarya İli Tarihi, (C. I, 1-10).
[47]
Taş, E. (2015). Halk Plastik Sanatları Yönüyle Rize, SOBİDER, 2(2), 172-202.
10.16990/sobider.43
[48]
Tekin, Z. (1994). Türklerde Dericilik, İslam Ansiklopedisi, (C. 9, 176-179), İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları.
[49]
Tuna, F.- Sedat Akçakoyunluoğlu (Ed.) (2004). Yedi Renk Yedi İklim Sakarya, Ankara: Sakarya Valiliği Yayınları.
[50]
Türk Dil Kurumu (1988). Türkçe Sözlük (1. b.) Ankara: Türk Dil Kurumu.
Showing 50 of 55 references
Metrics
5
Citations
55
References
Details
- Published
- Dec 20, 2021
- Vol/Issue
- 30(2)
- Pages
- 1245-1279
Authors
Cite This Article
Ela TAŞ (2021). Sakarya’da Tespit Edilen Geleneksel El Sanatları ve Ustaları. Sanat Tarihi Dergisi, 30(2), 1245-1279. https://doi.org/10.29135/std.948208
Related
You May Also Like
19. YÜZYILDAN KALEMİŞİ VE AHŞAP SÜSLEMELİ BİR EV: KOÇARLI HİDAYET İLHAN EVİ
Erbil CÖMERTLER AKTUĞ, Kadir Pektaş · 2017
7 citations